Κυριακή

Πώς πρέπει να "αντιμετωπίζουμε" ένα σχολικό βιβλίο;


 Ένα μεγάλο πρόβλημα που αντιμετώπιζα, ως μαθήτρια, ήταν η αποσπασματικότητα της ύλης ενός γνωστικού αντικειμένου με την οποία μας την έδιναν στο σχολείο. Το κομμάτιασμα.
  Πάντα μάθαινα «ολοκληρωτικά» και ένωνα  το επόμενο κεφάλαιο με τα προηγούμενα που είχα διδαχθεί  και έτσι δυσκολευόμουν, όπως και τώρα, να αποστηθίσω κάτι, εν μορφή παπαγαλίας και να το γράψω (κυρίως στις εξετάσεις).
  Το 2000 ξεκίνησε η αλλαγή. Μέχρι τότε απλά...παπαγαλίζαμε. Ακόμα και στη διάρκεια των πρώτων μου σπουδών, η παπαγαλία ήταν το Α και το Ω και αυτό έκανε πιο δύσκολο το να αφομοιώσω τις πληροφορίες και δη, το ουσιαστικό περιεχόμενο ενός γνωστικού αντικειμένου, κάτι που έκανε τις εξετάσεις πραγματικό μαρτύριο.
  Ευτυχώς, το να αντιμετωπίζεις την ύλη σφαιρικά, το έζησα στις σπουδές μου μετέπειτα  και με απελευθέρωσε, ουσιαστικά και κυριολεκτικά, από την στείρα αποστήθιση. Ο άνθρωπος που το έκανε, ήταν ένας  καθηγητής μου στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο( Π.Τ.Δ.Ε).
-«Γράψτε και με το βιβλίο ανοιχτό στις εξετάσεις. Δεν με πειράζει καθόλου», μας είχε πει.  «Η ύλη μου και φυσικά η αντιγραφή δεν θα σας βοηθήσει ΑΝ δεν έχετε κατανοήσει τις αρχές της» και έτσι ήταν.
  Το ίδιο ακριβώς ένιωσα- και έζησα- και  από τους υπόλοιπους καθηγητές που είχα  την τύχη να έχω, και στα δύο Πανεπιστήμια που φοίτησα ( Καποδιστριακό και Αιγαίου).
   Πραγματικά. δεν υπήρχε περίπτωση  αντιγραφής και παπαγαλίας. Ήταν θέμα κατανόησης του τι πρόσφερε το κάθε μάθημα και το κάθε βιβλίο. Δεν μπορούσες να «αφήσεις κεφάλαια» γιατί απλά θα κομμάτιαζες, εσύ προσωπικά, τις γνώσεις σου, αφού θα  δημιουργούσες κενά που δεν θα μπορούσες να τα καλύψεις. Το κάθε βιβλίο, που  χωριζόταν σε ενότητες μόνο και μόνο για να σε βοηθήσει ώστε  να έχεις  μια σειρά στις σκέψη, σου έδινε  τις αρχές, την ουσία του γνωστικού αντικειμένου και έτσι, όσο και το βιβλίο ανοιχτό να είχαμε, δεν θα βρίσκαμε πχ στις εξετάσεις του μαθήματος (κατά συνέπεια και στα ζητήματα που έθεταν)  τι να γράψουμε, γιατί  δεν ήταν αντιγραφή και παπαγαλία της ύλης που υπήρχε μέσα στο βιβλίο αλλά απαιτούσε αφαιρετική, συνδυαστική σκέψη των όσων μαθαίναμε.
  Παρουσιάζομαι με όσα γράφω  αντίθετη ως  προς την αφαίρεση ύλης   από το εκάστοτε βιβλίο ενός γνωστικού αντικειμένου και πιθανότατα πολλοί  μαθητές  θα με ρωτήσουν αν είναι σωστό να διαβάζουν και όσα έχουν αφαιρεθεί. Πάνω σε αυτό και απευθυνόμενη στα παιδιά, επιτρέψτε μου  να πω πως θέση μου είναι να τα διαβάζετε όλα ώστε να τα κάνετε «κτήμα σας». Αυτή είναι η ουσία και έτσι πρέπει να αντιμετωπίζεται ένα σχολικό βιβλίο. Πρέπει να  κατανοείτε ουσιαστικά τη γνώση που περιλαμβάνει και για αυτό δεν πρέπει να "σπάτε" την ύλη επειδή κάποια κεφάλαια τα έχουν βγάλει. Βλέπετε αυτό  δεν σημαίνει πως, επειδή βγήκαν, δεν θα έχουν καμία σχέση πχ με  μια σκέψη σας που θα οδηγήσει να δώσετε μια απάντηση σε ένα ερώτημα που θα σας τεθεί ή να συμμετάσχετε κάποτε σε μια συζήτηση. Η μόνη «απαλλαγή» που έχετε είναι από την υποχρέωση να ξέρετε  πολλές λεπτομέρειες που ίσως περιλαμβάνονται σε αυτά τα κεφάλαια που αφαιρέθηκαν Με αυτό τον τρόπο, θα βοηθηθείτε ώστε να οργανώσετε  τις δικές σας γνωστικές εσωτερικές δομές αλλά και τις  συνάψεις που  οδηγούν στην ουσιαστική γνώση ενός αντικειμένου. Επίσης, μη στέκεστε μόνο στο βιβλίο και στις ερωτήσεις που μπορεί να έχει.Κάντε τις δικές σας. Ερευνήστε όσες περισσότερες πτυχές ενός θέματος  μπορείτε. Πειραματιστείτε με το τι θα γινόταν «ΑΝ». Σκεφτείτε το πώς, γιατί και τι υπάρχει που δεν φαίνεται. Αν δεν δείτε την περίοδο πχ που ο Μέτερνιχ αποκήρυξε την Ελληνική Επανάσταση, σκεπτόμενοι το τι συνέβαινε εκείνη την εποχή στην Ευρώπη, δεν θα μπορέσετε να καταλάβετε και το σχέδιο των Μ. Δυνάμεων, αλλά και το τι ήθελαν οι εκπρόσωποί τους. Δεν πρέπει να  αντιμετωπίζεται, με λίγα λόγια,  η ύλη αποσπασματικά μα στην ολότητά της και έτσι, μέσα από αυτή την αντιμετώπιση, κατανοούμε το αντικείμενο. Ως συνέπεια αυτής κατανόησης,  οδηγούμαστε στο να  μπορούμε να θέτουμε ερωτήματα, να εξάγουμε  συμπεράσματα , να  προχωρούμε σε επιχειρήματα και αποδείξεις,  που είναι η βάση και η ουσία της  κριτικής σκέψης.

 Θα πρέπει όλοι μας να αλλάξουμε στάση απέναντι στη γνώση. Ακόμα και εμείς που διδάσκουμε, για να μπορέσουν τα παιδιά να "μπουν" στο "γιατί κάθε τι" είναι απαραίτητο, αλλά και να αγαπήσουν το κάθε γνωστικό αντικείμενο, μέσα από τη γνώση για τη χρησιμότητά του.

 Μπορώ όλα αυτά να τα παρουσιάσω επιστημονικά μέσα από θεωρίες και επιστημονική ορολογία, αλλά δεν θέλω. Υπάρχουν και  μικροί αλλά και έφηβοι  μαθητές που διαβάζουν όσα γράφω και καταλαβαίνουν απλά, για αυτό και απλά μιλάω.
  Αν δεν κατανοήσετε λοιπόν, το «τι, πως, πότε, γιατί, τι» ενός σχολικού βιβλίου και, συνεπώς, του κάθε  γνωστικού αντικειμένου, αλλά και  πόσο "συνδεδεμένα" είναι και τα κεφάλαια που αφαιρούνται, θα αντιμετωπίζετε προβλήματα και κενά γνώσης. Εξάλλου είχα αναφέρει και ένα παράδειγμα παλαιότερα, που αξίζει να θυμηθούμε( ή να μάθετε,αν δεν το ξέρετε) και ίσως καταλάβετε τι εννοώ. Και είναι αληθινό περιστατικό.
   Ένας καθηγητής Πανεπιστημίου σε Ελληνικό Πανεπιστήμιο (ανήκει στις κορυφές που διδάσκουν το συγκεκριμένο αντικείμενο), διδάσκει στους πρωτοετείς. Τους βάζει μια εργασία ως δοκιμασία, την ώρα του μαθήματός του. Η πλειοψηφία απέτυχε. Ακόμα και αριστούχοι που μπήκαν στο τμήμα του. Όμως  δεν έπρεπε και δεν ήταν λογικό. Βλέπετε ήταν θέμα των Πανελλαδικών εξετάσεων που έδωσαν για να περάσουν στο τμήμα που πέτυχαν και ο συγκεκριμένος  καθηγητής τους το είχε δώσει με άλλα λόγια και άλλους αριθμούς..

Παρασκευή

"Μην κλαiς. Δεν είσαι πια παιδί". Το κλάμα όμως ενός παιδιού , μπορεί να σημαίνει περισσότερα από όσα πιστεύουμε.

A smile and a tear: The Kid (1921)
Τα δάκρυα και το κλάμα είναι από τα στοιχεία της προσωπικότητας μέσω των οποίων τα παιδιά μπορούν να αναπτύξουν την αίσθηση του εαυτού τους, να επικοινωνούν, και να αναπτυχθούν σε σχέση με τους άλλους. Κάθε εκπαιδευτικός θα πιστοποιήσει το γεγονός ότι το κλάμα και τα δάκρυα κρύβουν πολλά ή φανερώνουν πολλά.. Τα παιδιά βιώνουν συγκρούσεις και η αυξανόμενη  σύγκρουση φέρνει πόνο που μπορεί να αποτελέσει πρόκληση για έναν δάσκαλο ο οποίος ισορροπεί  τη διδασκαλία του ανάμεσα στην ομαδική ή ατομική διδασκαλία. 
Γιατί κλαίμε
Πρόσφατα όταν επέστρεψα στην τάξη  μετά το διάλειμμα ,ένα από τα παιδιά άρχισε να κλαίει καθώς  ξέσπασε διαμάχη μεταξύ του ιδίου και ενός άλλου παιδιού .Θα μπορούσα να ζητήσω άμεσα από το παιδί να σταματήσει.Μα δεν το κάνω εδώ και χρόνια πια αυτό.Περιμένω αρκετά μέχρι να ξεσπάσει και να βιώσει το συναίσθημα. 
Η  φράση  που  πάντα λέμε  όταν ένα παιδί κλαίει  είναι : «Δεν είσαι πια παιδί»  και ποτέ δεν μπαίνουμε στη διαδικασία να δούμε "γιατί κλαίει" επειδή ακριβώς,  ως ενήλικες,  θεωρούμε  το κλάμα και τα δάκρυα υποτιμητικά, δείγμα αδυναμίας και ντροπή. Είναι σαν, από μια ορισμένη ηλικία και μετά, το παιδί  να πρέπει να ξέρει πώς να ρυθμίσει τα δάκρυα του ,που όμως είναι η φωνή του  σε κάτι που το ενοχλεί , ή  ζητάμε να καταλάβει πως  τα δάκρυα είναι μόνο για  τα μωρά. Αυτά είναι  όμως επιζήμιες προσδοκίες για τη συναισθηματική και πνευματική εξέλιξη του ατόμου καθ 'όλη τη διάρκεια της ζωής μας.

Τα δάκρυα, πρέπει να γνωρίζουμε, πως έχουν πολλές βιολογικές και ψυχολογικές βάσεις  οι οποίες έχουν ανακαλυφθεί μέσα από την έρευνα. Μερικοί από τους λόγους αυτούς σημειώνονται παρακάτω:

Τα δάκρυα είναι μια διαδικασία εξωτερίκευσης και ανακούφισης από  την πίεση που φέρνει  το στρες  το οποίο  προκαλείται από χημικές ουσίες του σώματος. (William H. Frey).

Τα άτομα που είναι πιο άνετα, πιο εξωστρεφή  μπορεί να   εκφράζουν  τα συναισθήματα τους, ακόμα και με  δάκρυα,  αλλά το κλάμα τους είναι πιο ήρεμο και διαφορετικό από εκείνων των ανθρώπων που είναι πιο εσωστρεφή και που τα συναισθήματά τους ,πέρα από δάκρυα, συνοδεύονται και με εκρήξεις επιθετικότητας  προς τον εαυτό τους ή τους άλλους .Εκφράζονται έτσι  κυρίως τα αρνητικά ενώ τα θετικά "πνίγονται". Ένας εσωστρεφής άνθρωπος σπάνια θα δείξει ένθερμα τη χαρά του ενώ όταν πιεστεί πολύ και η πίεση αυτή συνοδευτεί από στρες  τότε ξεσπά πολλές φορές επιθετικά προς τους άλλους ή προκαλεί κακό στον εαυτό του όπως αναφέρει ο   Kay Νelson,.

 Tα δάκρυα μπορούν  να χρησιμεύσουν  ως ένα σημαντικό εργαλείο επικοινωνίας, επιτρέποντας έτσι να δείξει κάποιος την ανάγκη του για υποστήριξη (ανατρέξτε στην έρευνα από τον ψυχολόγο και νευροεπιστήμονα Robert  Provine)

Επιπλέον, τα δάκρυα φαίνεται, κατά τις διάφορες περιόδους ανάπτυξης, να είναι ένας βασικός τρόπος για να εκφράζουν και να  ρυθμίζουν πρωτογενή συναισθήματα όπως λύπη, θυμό, απογοήτευση, και  χαρά. Στις περισσότερες περιπτώσεις, όταν το συναίσθημα είναι αισθητό και έντονο, τα δάκρυα είναι η αρχική και αυθεντική αντίδραση απέναντι σε αυτό .

Αν τα δάκρυα είναι απαραίτητα, γιατί  το ότι κλαίει  ένα παιδί στην τάξη  είναι τόσο δύσκολο να το αντιμετωπίσουμε;
   Υπάρχει μια έλλειψη υποστήριξης για  το κλάμα. Θεωρείται  ως σημάδι αδυναμίας, ένα σύμβολο  ευπάθειας σε μια κοινωνία που δεν είναι σε θέση να ανταποκριθεί εποικοδομητικά στις συγκινήσεις.  Τα δάκρυα από ένα μέλος της τάξης -αλλά και της κοινωνίας- μπορούν να επηρεάσουν  τα  συναισθήματα των άλλων ανθρώπων (θλίψη, απογοήτευση, κλπ), καθώς και κάθε εκπαιδευτικό που  μπορεί να φοβάται  - είτε συνειδητά είτε όχι - ότι αυξάνει το συναισθηματικό χάος για τους άλλους μαθητές αλλά ιδιαίτερα  για το ίδιο το παιδί που κλαίει .Από την άλλη ,και είναι και αυτό μια παράμετρος που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε ,ίσως φοβάται τον αντίκτυπο αυτού  του ξεσπάσματος  στη διδασκαλία του, καθώς η διδασκαλία είναι ένα ευάλωτο σύστημα που αποτελείται από πολλά μέρη  και  όταν κλαίει ένα  παιδί θα μπορούσε να προκληθεί κατάρρευση του συστήματος  αφού πιθανότατα θα υπάρξει αλυσιδωτή αντίδραση και έκφραση συναισθημάτων από τους συμμαθητές του παιδιού.Επίσης σημαντικό είναι, πως πολλές φορές, δεν ξέρει τον τρόπο με το οποίο μπορεί  να αντιμετωπίσει τα δάκρυα -και ό,τι αυτά εκφράζουν- γιατί ακριβώς και ο ίδιος μεγάλωσε σε μια κοινωνία όπου του έμαθαν πως τα δάκρυα είναι δείγμα αδυναμίας.
Επιτρέποντας σε κάποιον να κλαίει, χωρίς να υπάρχει καθησυχαστική προτροπή και υποστηρίζοντας  την έκφραση της συναισθηματικής κατάστασης  του, του  δείχνουμε πως αναγνωρίζουμε τα συναισθήματα του. Η συγκίνηση είναι μέσα στον κύκλο της ζωής ενός ανθρώπου. Το να επιτρέπουμε σε κάποιον να εκφραστεί έχει αξία και σημασία  για το άτομο, για την  τάξη, και την κοινωνία γενικότερα, διότι τιμά τα συναισθήματα όλων των ανθρώπων. Επίσης, δείχνει συμπόνια γιατί  οι άνθρωποι είναι πολυ-αισθητηριακά  και συναισθηματικά όντα που χρειάζονται έναν ασφαλή χώρο για να ολοκληρωθεί μια συναισθηματική εμπειρία.  

Τι πρέπει  να κάνουμε;

1. Κρατήστε το χώρο του
Τα παιδιά χρειάζονται χώρο και χρόνο για να ζήσουν  την πρώτη αντίδραση του συναισθήματος  και  όσα αισθάνονται  σε όλη τη διαδρομή μέχρι να καταλαγιάσει και πολλές φορές τα σοκάρει όλα όσα νιώθουν με αποτέλεσμα να μην ξέρουν πώς να αντιδράσουν.. Δώστε λοιπόν το χρονο στο παιδί να βιώσει τα συναισθήματά του. Σταματήστε για λίγο το μάθημα. Κρατήστε λίγο την τάξη σε ησυχία και ζητήστε από τους υπόλοιπους μαθητές να ασχοληθούν σιωπηρά με κάτι χωρίς να κοιτάνε το συμμαθητή τους και χωρίς να του απευθύνονται για λίγα λεπτά..Μετά όταν το παιδί ηρεμήσει ξεκινήστε ρωτώντας το αν θα θελε να μοιραστεί την εμπειρία του ,το τι ένιωσε και γιατί..Μην επιμείνετε αν δεν θέλει..Κρατήστε του το χώρο δικό του.

2. Η αποδοχή υπερισχύει της απαγόρευσης

 Το ότι λέμε στους μαθητές μας να μην κλαίνε γιατί μεγάλωσαν,  έρχεται σε αντίθεση με τη φυσική  διαδικασία κατανόησης των συναισθημάτων. Αντίθετα, χρησιμοποιήστε τη δική σας ενέργεια για να δεχθούν οι  μαθητές σας ότι αυτή η βαθιά συγκινησιακή κατάσταση, μπορεί να γίνει βάση για την διαδικασία αναγνώρισης των συναισθημάτων που κρύβουμε μέσα μας. Το κλάμα και τα δάκρυα ενός μαθητή μπορούν να γίνουν αφορμή συζητήσεων στην τάξη για το συναισθηματικό μας κόσμο.

3. Να είστε ανοιχτοί στο κλάμα και να ακούτε αυτό που θέλουν να σας πουν τα δάκρυα.

Το κλάμα του παιδιού μπορεί να γίνεται γιατί  θέλει  να μοιραστεί  τους λόγους για τα δάκρυα του και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να μην είναι πλήρως σε θέση να τους εκφράσει λεκτικά.Το συναίσθημα που νιώθουμε  γεννιέται συνήθως όταν βιώνουμε μια πρωτόγνωρη εμπειρία που πολλές φορές δεν ξέρουμε πώς να την εκφράσουμε -αυτό που μας δημιουργεί - με λέξεις. Η διεργασία για να σχηματιστεί η λεκτική έκφραση του τι νιώθουμε, ξεκινά με το γεγονός ή την εμπειρία που βιώνουμε και  έτσι είναι πολύ δύσκολο να την εξηγήσουμε .Ο άνθρωπος που ξέρει να ακούει και να αφουγκράζεται την ανθρώπινη πολυπλοκότητα. λαμβάνει υπόψη του και την πολυπλοκότητα των δακρύων και της ανθρώπινης εμπειρίας και είναι σε θέση να κατανοήσει τι περνά ο συνάνθρωπός του. Έτσι  ο δάσκαλος  ,ως ενήλικας, έχοντας αποκτήσει εμπειρίες από τα συναισθήματά του ,είναι σε θέση να αφουγκραστεί από πού πηγάζει (και γιατί) το κλάμα ενός μαθητή του  και να ακούσει αυτά που θέλει να του πουν.

4. Δημιουργήστε μια συναισθηματικά ασφαλή  τάξη μέσα από τη συζήτηση και την ανταλλαγή ιδεών.
Ανάλογα με το επίπεδο τάξης και το αναπτυξιακό επίπεδο των παιδιών , οι εκπαιδευτικοί μπορούν να βοηθήσουν τους μαθητές να προσδιορίσουν το εύρος των συναισθημάτων που μπορεί να νιώσουν .Μπορούν να τους βοηθήσουν με διάφορες δραστηριότητες και κυρίως με θεατρικά παιχνίδια να καταλήξουν σε λύσεις , απαντήσεις και τρόπο αντίδρασης σε  διάφορες «συναισθηματικές» προκλήσεις. ΄Έτσι θα μάθουν   να αποδέχονται τα συναισθήματά τους ,να ορίζουν  την αντίδρασή τους και το μέγεθός της,  ώστε φτάνοντας στην ενηλικίωση  , να αποκτήσουν είτε ανοχή απέναντι στα συναισθήματα κάποιου (όταν η έκφραση των συναισθημάτων του δεν αποτελεί απειλή για την σωματική ακεραιότητα και υγεία  κανενός,)μέχρι την ενσυναίσθηση που είναι το σημείο στο οποίο ένας συναισθηματικά ολοκληρωμένος άνθρωπος «νιώθει»και «βιώνει» τα συναισθήματα ενός άλλου ανθρώπου.

 Θέλω να αναγνωρίσω ότι αυτά για να εφαρμοστούν ,  καθώς   η δυναμική μιας τάξης και η κουλτούρα διαφέρει από σχολείο σε σχολείο ή από περιοχή σε περιοχή ,πολλές φορές είναι δύσκολο. Εξαρτάται από το πώς το σύνολο μιας κοινωνίας και τα μέλη της (μέσα σε αυτά ανήκει και η πιο δυναμική ομάδα :η οικογένεια )αντιλαμβάνονται τα συναισθήματα Δυστυχώς θεωρούμε πως η έκφραση των συναισθημάτων και τα δάκρυα είναι για «αδύναμα άτομα» παραβλέποντας πως λογική και συναίσθημα  δημιουργούν ένα ολοκληρωμένο άτομο. Πρέπει  να δεχτούμε πως μέσω της έκφρασης των συναισθημάτων μας, μέσα από την «ιστορία» που εκφράζουν, μπορούμε όλοι μας  να φτάσουμε στο σημείο να «νιώθουμε»  ώστε να αγγίξουμε την ενσυναίσθηση που είναι η βάση για τη δημιουργία ενός πολιτισμού όπου ο ένας κατανοεί και σέβεται τον άλλο.

ΠΗΓΕΣ



Πέμπτη

Μαθήτριες και μαθητές του 1ου Δημοτικού Σχολείου Αλεξάνδρειας επισκέφθηκαν το Εθνογραφικό Μουσείο Μελίκης


    
Tην πρώτη εκπαιδευτική εκδρομή , πραγματοποίησαν σήμερα οι μαθήτριες και οι μαθητές της Α τάξης του 1ου Δ.Σ  . Αλεξάνδρειας . Στην εκδρομή συμμετείχε και ένα τμήμα της Γ τάξης . Οι μαθητές και οι μαθήτριες, συνοδευόμενοι από τις εκπαιδευτικούς τους , Κ. Παπαγεωργίου Ιωάννα( Α1) , Μηρτσέκη Βασιλική ( Α2) και Αμαραντίδου Δέσποινα ( Γ2) , επισκέφθηκαν το Εθνογραφικό  Μουσείο Μελίκη στην Μελίκη Ημαθίας, το οποίο είναι προσωπικό δημιούργημα του δημοσιογράφου- Λαογράφου κ. Γ. Μελικη
  Τους  μαθητές/τριες  υποδέχτηκε ο ίδιος ο κ. Μελίκης,  ο οποίος μίλησε στα παιδιά  και τα μάγεψε, κυριολεκτικά,  με τον τρόπο του κατά τη διάρκεια αφήγησης της ιστορίας της περιοχής της Μελίκης και των περιχώρων. Ακολούθησε ξενάγηση στο χώρο του μουσείου όπου τα παιδιά, με τη βοήθεια ενός εκ των συνεργατών του , ταξίδεψαν στα παιχνίδια του χτες , στα ήθη ,έθιμα και παραδόσεις του τόπου μας.  Τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να δουν λαϊκά δρώμενα όλης της Ελλάδας, παραδοσιακές στολές, κοσμήματα, , φωτογραφικό υλικό από τα έθιμα και τις λαογραφικές παραδοσιακές δράσεις της Μελίκης και της ευρύτερης περιοχής.  Εντύπωση έκαναν στους μικρούς μαθητές και μαθήτριές μας  τα παιχνίδια , όπως «ο κοκαράς» , η «Χάσκα» κ.α. καθώς και  τα αντικείμενα που κρατούσαν τα παιδιά κατά τη διάρκεια εθίμων όπως «η χελιδόνα» . Τα παιδιά έδειξαν μεγάλο ενδιαφέρον και έφυγαν εντυπωσιασμένα τόσο από αυτά που είδαν  όσο και από αυτά άκουσαν.
    Ευχαριστούμε θερμά, τον Κ. Μελίκη  για την ζεστή υποδοχή και  ξενάγηση στους χώρους του  Λαογραφικού Μουσείου .Ελπίζουμε το Μουσείο αυτό, που είναι για τη περιοχή μας η σύνδεση του χτες με το σήμερα καθώς  το παρελθόν τροφοδοτεί και ενδυναμώνει το μέλλον , να αποκτήσει ακόμα περισσότερους επισκέπτες που θα εκτιμήσουν την προσπάθεια των ανθρώπων του συγκεκριμένου μουσείου, οι οποίοι προσπαθούν να κρατήσουν  ζωντανά τα ήθη ,έθιμα και την παράδοση του  τόπου μας (και όχι μόνο).

Επίσης, θα  θέλαμε  να ευχαριστήσουμε και τον οδηγό  του ΚΤΕΛ ΗΜΑΘΙΑΣ κ.  Τσομπάνο Κυριάκο για την άψογη οδηγική συμπεριφορά του.